Tuyên ngôn Seattle và triết lý Trà: Đất Mẹ trong từng chén Thạch Cổ Trà
Mỗi người khi bước chân vào thế gian này, đều sẽ âm thầm thốt lên câu hỏi:
“Đâu là điểm khởi nguyên đời sống của mình?”
Nhiều năm trước, tôi tình cờ đọc được một văn bản cổ, công bố năm 1851, mang tên “Tuyên ngôn của tù trưởng Seattle” – vị thủ lĩnh huyền thoại của bộ tộc thổ dân Suquamish.
Thì ra, điểm khởi nguyên của sinh mệnh – không ở đâu xa – mà nằm ngay trong chính thân thể ta, ngay quanh ta: không khí, núi non, sông suối, cỏ cây, mặt trời và ánh sao.
Chúng liên kết với sự sống của ta như huyết mạch, như khí quản, như thể ta và chúng cùng một thân thể – không tách rời.
Từ đó về sau, mỗi lần đọc lại, những ý nghĩ như sóng cuộn về – Tuyên ngôn của tù trưởng Seattle không chỉ là một lời kêu gọi bảo vệ môi trường sớm nhất của loài người, mà còn là một mặc khải vĩnh cửu về mối tương thuộc giữa con người và thiên nhiên.
Thật kỳ lạ, một chữ "trà" lại vô tình vang vọng cùng một âm hưởng với tư tưởng đất mẹ của Seattle.
Tối ngày 31/10/2022, tại Đại lễ đường Nhân dân ở Bắc Kinh, trong buổi tiệc trà thân mật với Tổng Bí thư Nguyễn Phú Trọng, Chủ tịch Trung Quốc Tập Cận Bình đã dành thời gian giải thích về chữ “茶” (trà). Ông nói rằng chữ này gồm phần “艹” (thảo) ở trên, “木” (mộc) bên dưới và “人” (nhân) ở giữa, thể hiện người đang sống giữa cỏ cây – làm nổi bật tư tưởng con người hòa hợp với thiên nhiên.
Người sinh ra từ thiên nhiên, thì tất sẽ trở về với thiên nhiên.
Vậy sao có thể chống lại thiên nhiên?
Và việc tôn kính trà – chẳng phải cũng là một hình thức thành kính với vạn vật trong trời đất hay sao?
Trong thời đại mà con người mang đủ thứ “chứng bệnh thành thị”, khi từng chiếc lá xanh bỗng trở nên quý giá, khi tiếng gọi từ thiên nhiên đang dần thức tỉnh loài người, xin hãy đọc lại “Tuyên ngôn Seattle” – để trong góc tối của tâm hồn nhân loại, có thể le lói thêm vài tia nắng ấm.
Tuyên ngôn Seattle
— Tù trưởng Seattle, bộ tộc Suquamish, năm 1851
Làm sao các ông có thể mua lại bầu trời, hay sự ấm áp của đất?
Chúng tôi không hiểu.
Nếu không khí không còn trong lành, nước chẳng còn trong suốt, các ông vẫn nghĩ mình có thể mua chúng sao?
Người da đỏ chúng tôi coi từng tấc đất là thiêng liêng.
Trong ký ức và đời sống chúng tôi, từng thân gỗ thông lấp lánh, từng bãi cát, từng làn gió trong rừng sâu, từng côn trùng nhỏ bé biết kêu – đều linh thiêng cả.
Hương nhựa cây lan trong rừng – cũng len lỏi vào ký ức tổ tiên chúng tôi từ ngàn đời.
Người da trắng, khi chết đi, sẽ chu du trong sao trời – và quên mất vùng đất đã sinh ra mình.
Người da đỏ, khi chết, sẽ không bao giờ quên chốn họ sinh ra. Bởi vì đất mẹ – là mẹ của chúng tôi. Chúng tôi và đất – ruột rà gắn bó.
Hoa cỏ là chị em chúng tôi.
Hươu, ngựa, đại bàng – là anh em chúng tôi. Đá núi, sương mai, cả hơi ấm trên da thịt người và ngựa – đều là thân quyến máu thịt.
Tổng thống ở Washington gửi lời rằng: muốn mua đất của chúng tôi. Không chỉ đất – ông ấy còn hứa sẽ chừa lại cho chúng tôi một vùng đất “bảo tồn”, để sống bình yên.
Như thế, ông ấy trở thành cha, còn chúng tôi – trở thành con cái.
Chúng tôi sẽ cân nhắc lời đề nghị đó – nhưng mảnh đất này là linh thiêng.
Dòng sông, hồ nước – không chỉ là nước, mà là máu tổ tiên chúng tôi.
Nếu phải bán đất, hãy dạy con cháu các ông rằng: mảnh đất này là linh thiêng.
Hình bóng phản chiếu trong hồ – là linh hồn sống động, là ký ức, là nghi lễ, là cách sống của chúng tôi. Tiếng nước chảy – là tiếng tổ tiên nói chuyện.
Dòng sông là anh em của chúng tôi. Nó giải khát cho ta, chuyên chở thuyền độc mộc, nuôi dưỡng con cháu chúng tôi. Nếu phải mua nó, hãy dạy con cháu các ông yêu thương nó như một người anh ruột.
Tôi biết – người da trắng không hiểu được cách nghĩ của chúng tôi. Trong mắt họ, mảnh đất nào cũng như nhau – là thứ có thể bị cướp trong đêm, muốn lấy thì lấy, rồi bỏ đi.
Đất – không phải là người anh, mà là kẻ thù. Một kẻ phải bị chinh phục.
Người da trắng có thể quên đi nơi cha ông họ an nghỉ,
quên cả nơi vợ con mình đã sinh ra, và đối xử với trời – đất – mẹ – anh em như món hàng có thể mặc cả, buôn bán, như đàn cừu hay chuỗi ngọc.
Họ không bao giờ biết đủ.
Nuốt đất từng mảng, rồi để lại sau lưng là những mảnh hoang tàn.
Tôi không hiểu.
Cách sống của chúng ta hoàn toàn khác biệt.
Đôi mắt của người da đỏ chúng tôi nhức nhối mỗi khi nhìn thấy thành phố của các ông. Trong thành phố của người da trắng, không còn chốn nào lặng yên để nghe tiếng lá cây mở vũ khúc mùa xuân, cũng không còn âm thanh côn trùng vỗ cánh ca hát.
Tiếng ồn thành phố sỉ nhục đôi tai chúng tôi.
Ban đêm, không nghe được tiếng ếch tranh luận bên bờ ao, không còn tiếng chim đêm than thở.
Sống như thế… có còn gọi là sống không?
Tôi là người da đỏ. Tôi không hiểu.
Chúng tôi lắng nghe tiếng gió lướt qua mặt đất, thưởng thức mùi hương sau cơn mưa rào buổi chiều, hương thông nhẹ thoảng. Đó mới là thanh âm và mùi hương mà người da đỏ chúng tôi trân quý.
Chúng tôi yêu không khí – thứ dưỡng khí cho con người, thú vật, cỏ cây. Ai cũng có quyền được thở.
Người da trắng dường như không ý thức rằng mình sống nhờ hơi thở. Họ giống như kẻ đã chết lâu ngày – đến cả mùi hôi cũng không nhận ra.
Nếu các ông muốn mua mảnh đất này, xin hãy nhớ rằng – chúng tôi yêu khí trời.
Không khí này nuôi sống tất cả sinh linh.
Linh hồn của nó – là một phần của mọi sự sống.
Ngọn gió đã chạm vào hơi thở đầu tiên khi ông tôi chào đời,
và cũng mang theo tiếng thở cuối cùng khi ông lìa cõi.
Nếu các ông mua đất này, xin hãy coi đó là vùng đất linh thiêng, để người da trắng cũng có thể cảm nhận hương hoa cỏ trong gió, như tổ tiên chúng tôi từng cảm.
Xin hãy dạy con cái các ông rằng:
Dưới mỗi bước chân, là hài cốt tổ tiên chúng tôi. Hãy dạy chúng biết tôn kính đất mẹ.
Hãy nói với chúng rằng – mảnh đất này được tưới đẫm bởi sinh mạng của dòng tộc chúng tôi.
Chúng tôi – những người da đỏ – dạy con mình rằng:
Đất là Mẹ.
Số phận của đất cũng là số phận của con người. Nếu con người phỉ nhổ đất – chính là đang phỉ nhổ chính mình.
Chúng tôi biết một điều:
Con người không sở hữu đất – mà là thuộc về đất.
Vạn vật tương liên, tương sinh.
Có thể – các ông và chúng tôi, vốn là anh em.
Chúng ta sẽ chờ xem.
Có thể đến một ngày, người da trắng sẽ nhận ra rằng vị Thượng đế mà họ thờ phụng – cũng chính là vị thần mà chúng tôi tôn kính.
Có thể các ông nghĩ mình có thể mua được Thượng đế, như mua một mảnh đất.
Nhưng không thể.
Thượng đế là Thần của tất cả mọi người. Thượng đế yêu thương nhân loại – không phân biệt da đỏ hay da trắng.
Thượng đế trân quý đất đai.
Làm tổn thương đất – là xúc phạm Đấng Sáng Thế.
Người da trắng rồi cũng sẽ biến mất cùng ngọn gió.
Có lẽ… còn biến mất nhanh hơn cả những giống dân khác.
Vì nếu các ông làm ô uế giường mình nằm, các ông sẽ chết ngạt chính trong đống ô uế ấy.
Xác thân người da trắng rồi sẽ già yếu theo năm tháng.
Ánh sáng mà các ông tỏa ra – là nhờ sức mạnh của Thượng đế. Chính Thượng đế đã cho các ông sống trên mặt đất này.
Chính ý muốn vô hình của Ngài mới cho phép các ông cầm quyền.
Vì sao lại là một định mệnh rối rắm đến vậy?
Chúng tôi không hiểu.
Chúng tôi không hiểu:
Tại sao đàn bò rừng lại bị giết sạch, ngựa hoang thì bị bắt làm súc vật kéo xe, rừng thì đầy rẫy mùi người, cảnh sắc tuyệt vời của núi đồi – thì bị dây điện chằng chịt làm nhơ nhuốc.
Rừng ở đâu? Không còn nữa.
Đại bàng ở đâu? Biến mất rồi.
Sự sống đã tới điểm tận cùng – còn điều tiếp theo chỉ là sự tồn tại rỗng tuếch."
Ghi chú:
Bài diễn văn xúc động này được phát biểu bởi Tù trưởng Seattle – thủ lĩnh bộ tộc da đỏ Suquamish – vào năm 1851, tại vùng vịnh Elliott, bang Washington (Hoa Kỳ). Khi ấy, chính phủ Mỹ đưa ra đề nghị mua lại hai triệu mẫu đất của người da đỏ với giá 150.000 đô la.
Thành phố Seattle ngày nay, thuộc bang Washington, mang chính tên của vị tù trưởng vĩ đại ấy.
Bản tuyên ngôn của tù trưởng Seattle được xem là một trong những văn kiện bảo vệ môi trường cảm động và tiên phong nhất trong lịch sử nhân loại.
Dù đã hơn một thế kỷ trôi qua, thông điệp của ông vẫn vang vọng – rằng nếu con người quên mất mình đến từ đâu, họ cũng sẽ không còn biết sẽ đi về đâu.
#vienmencham #thachcotra