Thạch Cổ Trà và bài học từ trà hồng kỷ tử: Khi hai chiếc lá kết nối hai nền văn hóa trà
Hai vùng đất khởi nguồn đều rất “đỏ”
Thế giới nhìn về Trung Quốc khi nói đến hồng trà, còn hồng trà Trung Quốc thì phải nhìn về Phúc Kiến.
Chính Sơn Tiểu Chủng, ra đời năm 1568 tại thôn Đồng Mộc Quan, núi Vũ Di, tỉnh Phúc Kiến, được xem là khởi nguồn của hồng trà Trung Quốc, và đa phần các loại hồng trà khác đều có liên hệ đến nó.
Năm 1875, quan chức tỉnh An Huy là Dư Can Thần trở về quê sau khi nhậm chức tại Phúc Kiến, ông đã mang theo kỹ thuật chế biến hồng trà từ Chính Sơn Tiểu Chủng và kết hợp với nguyên liệu trà địa phương ở Kỳ Môn, từ đó sáng tạo ra Kỳ Môn Công Phu Hồng Trà. Khi danh tiếng hồng trà lan rộng, các vùng trà trên khắp Trung Quốc thi nhau học theo, hình thành nên nhiều dòng Công phu Hồng Trà đặc sắc như:
• Xuyên Hồng (Tứ Xuyên)
• Điền Hồng (Vân Nam)
• Trực Hồng (Hồ Bắc)
• Hồ Hồng (Hồ Nam)
• Ninh Hồng (Giang Tây)
• Kiến Hồng (Phúc Kiến)
• Anh Hồng (Quảng Đông)
• Việt Hồng (Chiết Giang)
• Tô Hồng (Giang Tô)
Cùng với sự trỗi dậy của hồng trà, Chính Sơn Tiểu Chủng dần được xác lập là “tổ tiên của hồng trà”.
Thế giới nhắc đến kỷ tử là nghĩ tới Trung Quốc, còn trong Trung Quốc, kỷ tử ngon nhất phải kể đến Ninh Hạ.
Lý do không chỉ vì Ninh Hạ nằm trên vĩ độ 37 Bắc – vành đai sản xuất nông sản lý tưởng nhất thế giới, mà còn bởi địa hình đặc biệt “hai dãy núi kẹp một đồng bằng” – phía Bắc là núi Khuê Lan, phía Nam là núi Lục Bàn, với sông Hoàng Hà chảy qua giữa. Điều kiện địa lý này đã tạo nên phẩm chất “ngọt thanh, khác biệt” cho kỷ tử Ninh Hạ.
Đến nay, diện tích trồng kỷ tử ở Ninh Hạ đã đạt tới 320.000 mẫu (hơn 21.000 ha), không chỉ rộng lớn mà còn đa dạng về chủng loại.
Từ quả – lá – thân, người dân nơi đây không ngừng mở rộng chuỗi giá trị, phát triển chiều sâu và đa dạng hóa sản phẩm, mở ra hướng đi chất lượng cao.
Tính đến cuối năm 2023, Ninh Hạ đã có hơn 10 nhóm sản phẩm chế biến sâu, gồm trên 120 loại sản phẩm, đưa tổng giá trị chuỗi công nghiệp kỷ tử vượt 29 tỷ NDT (khoảng 100.000 tỷ VNĐ).
Một bên là “cái nôi của hồng trà thế giới”, một bên là “quê hương của kỷ tử thế giới”;
Một nơi sản xuất hồng trà hảo hạng, một nơi trồng kỷ tử chính gốc. Dù cách nhau hơn 3.000 km, nhưng:
“Chí đồng đạo hợp, dù cách núi biển cũng chẳng xa xôi.”
Cái bắt tay vượt núi xuyên biển
Vậy, hai vùng đất khởi nguồn này đã “nối duyên” thế nào?
Năm 2022, trong một dịp tình cờ, ông Trương Thời Vinh, Chủ tịch Tập đoàn Văn hóa Truyền thông Quốc tế Trí Huệ Cung Ninh Hạ, phát hiện ra rằng:
Hàm lượng dưỡng chất trong lá kỷ tử còn cao hơn cả trong quả.
Phát hiện này đã làm đảo lộn nhận thức phổ biến về cây kỷ tử.
Từ trước đến nay, người ta chỉ biết đến quả kỷ tử, thường được dùng sau khi sấy khô – ăn trực tiếp hoặc làm nguyên liệu nấu ăn, tăng dinh dưỡng và hương vị món ăn.
Còn lá kỷ tử, chỉ được hái non để xào nấu, giá trị sử dụng rất thấp.
Ông chợt nghĩ: liệu có thể lấy lá kỷ tử làm nguyên liệu sản xuất trà không? Nếu được, điều này sẽ nâng cao giá trị gia tăng và mở ra hướng phát triển mới.
Ý tưởng đột phá ấy, thật ra, được nảy sinh từ tình yêu sâu sắc với quê hương.
Vườn trồng kỷ tử Ninh Hạ
Trước đây từng có người thử nghiệm chế biến trà từ lá kỷ tử – chẳng hạn như dùng chồi non kỷ tử kết hợp với kỹ thuật sao chế trà xanh địa phương để làm ra loại trà chồi kỷ tử. Tuy nhiên, do mùi cỏ non quá nồng, nên sản phẩm này không được nhiều người đón nhận.
Trương Thời Vinh, Chủ tịch Tập đoàn Văn hóa Truyền thông Quốc tế Trí Huệ Cung Ninh Hạ, có quen biết với Giang Nguyên Huân – nhà sáng lập của Chính Sơn Đường và Kim Tuấn Mi, hai người đều là đại biểu Quốc hội toàn quốc và rất tâm đầu ý hợp dù thời gian quen biết không lâu.
Trương Thời Vinh biết rằng những năm gần đây, Chính Sơn Đường luôn thử nghiệm các loại trà thay thế (代用茶) ở những vùng không truyền thống về trà, như trà tuyết Tây Tạng tại Quả Lạc – Thanh Hải, v.v.
Ông nảy ra ý tưởng: Liệu có thể ứng dụng công nghệ chế biến hồng trà Kim Tuấn Mi để làm trà từ lá kỷ tử không?
Ngay lập tức, ông gọi điện cho Giang Nguyên Huân.
Hai người “ý hợp tâm đầu”, Giang Nguyên Huân bị thuyết phục.
Hiện nay, công việc kinh doanh của ông đã được chuyển giao cho con trai Giang Chí Đông điều hành, nên bản thân ông dành toàn tâm toàn ý cho việc nghiên cứu một ly trà tốt. Việc phát triển trà thay thế cũng là hướng đi ông luôn ấp ủ.
Ngay sau đó, công ty cử phó tổng giám đốc Giang Hạo, dẫn theo đội ngũ kỹ thuật chuyên nghiệp đến Ninh Hạ để tiến hành thử nghiệm tại chỗ.
Họ thu thập lá kỷ tử từ nhiều vùng trồng, với các giống cây và độ tuổi khác nhau, sau đó tuyển chọn, phối trộn một cách khoa học. Trải qua hơn 80 lô thử nghiệm, cuối cùng xác nhận:
Hàm lượng polysaccharide và flavonoid trong lá kỷ tử cao gấp 10 lần quả kỷ tử, có tác dụng chống oxy hóa, hạ đường huyết và bảo vệ gan thận rất tốt.
Tháng 12/2023, Công ty TNHH Công nghệ Sinh học Chính Sơn Đường Ninh Hạ được thành lập và đã thành công kết hợp kỹ thuật hồng trà Kim Tuấn Mi với lá kỷ tử vùng Ninh Hạ, phát triển ra dòng sản phẩm mới: trà hồng kỷ tử.
Sự ra đời của loại trà này không chỉ lấp đầy khoảng trống trong ngành trà thay thế, mà còn mở ra hướng đi rộng lớn cho sự hội nhập công nghiệp giữa Bắc và Nam Trung Quốc.
Hai chiếc lá hợp thành một giấc mơ
Trong lịch sử hơn 400 năm của hồng trà, từng trải qua nhiều thăng trầm.
Chính nhờ sự kiên trì của gia tộc họ Giang, đặc biệt là truyền nhân đời thứ 24 của Chính Sơn Tiểu Chủng – Giang Nguyên Huân, mà hồng trà mới có được sự phục hưng hôm nay.
Năm 2005, dưới sự hướng dẫn của các chuyên gia ở Bắc Kinh và cùng các nghệ nhân chế trà giỏi, ông đã phát triển thành công dòng Kim Tuấn Mi, sử dụng chỉ những chồi non đơn lẻ làm nguyên liệu.
Điều đáng quý là, Chính Sơn Đường không chỉ sáng tạo ra dòng hồng trà cao cấp mới, mà còn xây dựng hệ thống công nghệ chế biến hồng trà mới – gọi là “Kỹ thuật Tuấn Mi”.
Họ lựa chọn các vùng nguyên liệu trà chất lượng cao trên cả nước, từ:
• Tín Dương (Hà Nam)
• Thiệu Hưng (Chiết Giang)
• Quảng Nguyên (Tứ Xuyên)
• Phổ An (Quý Châu)
• Cổ Trượng (Hồ Nam)
• Ba Đông (Hồ Bắc)
• Chu Thành (Sơn Đông – vùng trà cực Bắc)
• Phượng Khánh (Vân Nam)
• Hoàng Sơn (An Huy)
• Vũ Di Sơn (Phúc Kiến)
• Lâm Chi (Tây Tạng – vùng trà cao nhất)
• Bạch Sa (Hải Nam)
• Long Lâm (Quảng Tây)
Từ đó tạo nên hệ sinh thái Tuấn Mi Trung Quốc Hồng Trà, góp phần chuẩn hóa ngành hồng trà Trung Quốc, và dẫn dắt sự phục hưng của hồng trà nội địa.
Kết hợp trà và dược liệu
Khi đội ngũ nghiên cứu của Chính Sơn Đường tiếp nhận dự án “trà kỷ tử”, họ bắt đầu bằng việc nghiên cứu văn hóa kỷ tử – vốn có thể truy ngược đến thời Thương Ân, với chữ “杞” đã xuất hiện trên giáp cốt văn từ hơn 4.000 năm trước.
Từ xưa, kỷ tử luôn được xem là thực dược đồng nguyên, có tác dụng tăng miễn dịch, làm chậm lão hóa.
Dựa vào điều đó, nhóm nghiên cứu tập trung vào xu hướng tiêu dùng thực dưỡng, khai thác sâu giá trị sức khỏe và chiều sâu văn hóa của kỷ tử đỏ, mong muốn biến nó thành một ngôi sao mới trong thế giới trà.
Không chỉ là hai chiếc lá xếp chồng
Trà hồng kỷ tử không chỉ đơn giản là kết hợp hai loại lá, mà là một bước đột phá trong tư duy đổi mới “kỷ tử + hồng trà”.
Hiện tại, lá kỷ tử non vùng Ninh Hạ được chọn làm nguyên liệu, trải qua các bước:
• héo,
• vò,
• lên men,
• sấy khô,
…theo đúng quy trình chế biến hồng trà. Bằng công nghệ và nội lực văn hóa, họ đã phát triển ra 7 loại trà, bao gồm:
• “Kỷ” – trà nguyên lá kỷ tử, thuần khiết, tự nhiên
• 6 loại phối trộn – kết hợp lá kỷ tử với hồng trà kỹ thuật Tuấn Mi, tạo nên trà vị sâu, ngọt hậu, êm dịu và dưỡng sinh
Trà hồng kỷ tử không chỉ nâng cao giá trị lá kỷ tử, mà còn mở ra hướng phát triển mới cho dòng trà thay thế tại Trung Quốc, là minh chứng sống động cho mối giao hòa giữa hai chiếc lá – hai vùng đất – hai nền văn hóa.
(Tạp chí Trà Đạo số 12/2024)
Gợi mở cho Việt Nam:
Nếu lá kỷ tử có thể làm trà, thì lá dược liệu bản địa – cũng có thể là khởi điểm cho những dòng trà mới.
Cách nay mấy năm, bạn tôi Đức Kế (Trầm Kệ), có nghiên cứu kỹ thuật sản xuất ô long xanh để chế biến trà từ đọt lá non của cây Gió bầu đã có trầm. Quả thực trà chưa hấp dẫn tôi, vì có mùi lá tươi/cỏ. Nay, đăng bài này, tôi cho rằng sẽ là gợi ý để thử nghiệm các dòng trà mới, sử dụng kỹ thuật hồng trà và phối trộn trà đã chế biến để tạo ra các phẩm trà tốt cho sức khoẻ.
#vienmencham #thachcotra